Sách Khoa học - Công nghệTóm Tắt Sách
Thịnh Hành

Tóm tắt Lược sử loài người – Sapiens

Cuốn sách bất kì ai cũng phải đọc

Cách đây 2,5 triệu năm, con người chỉ là một loài sinh vật sinh sau đẻ muộn, nhỏ bé, yếu ớt và vô danh, tác động của chúng ta tới Trái Đất chỉ ngang bằng loài sứa, loài khỉ đột…

Mặc dù chúng ta mới chỉ có mặt trên Trái Đất trong một khoảng thời gian rất ngắn so với chiều dài lịch sử, chúng ta lại có được rất nhiều. Không một loài nào khác đến gần với ngôi vị thống trị hành tinh như chúng ta đang có. Vậy tất cả điều này có thể xảy ra như thế nào?

Sapiens – Lược sử loài người, cuốn sách được cả Bill GatesMark Zuckerberg tìm đọc và khen ngợi, một trong những cuốn sách lịch sử bán chạy nhất trên thế giới, sẽ giới thiệu về một “tổng sử” về hành trình thống trị Trái Đất của chúng ta.

Trong tóm tắt này, chúng ta sẽ khám phá những yếu tố then chốt trong lịch sử nhân loại – từ sự phát triển của ngôn ngữ đến việc tạo ra tiền – đã khiến chúng ta có những bước phát triển như bây giờ.

Với Sapiens – Lược sử loài người, bạn sẽ có cơ hội được khám phá lý do:

  • Tại sao nông nghiệp không tốt đẹp như chúng ta vẫn tưởng mà thực sự khiến chúng ta trở nên tồi tệ hơn.
  • Tại sao các loại văn bản được phát minh ra và sứ mệnh của chúng
  • Tại sao những thập kỷ cuối cùng lại là quãng thời gian hòa bình nhất trong lịch sử nhân loại và hành trình đi tìm hạnh phúc của loài người.

1. Từ một động vật tầm thường chỉ có địa vị ngang với loài kiến, con người đã trở thành loài đứng đầu chuỗi thức ăn

Vào buổi bình minh, loài người vươn vai và tự hỏi: Những người khác đi đâu cả rồi?

Cách đây hơn 2,5 triệu năm, loài người chẳng là gì khác ngoài một động vật tầm thường. Thậm chí sự ảnh hưởng của chúng ta còn thua xa loài ong mật hay thậm chí một con sứa. Mặc dù Homo sapiens có bộ não lớn, đi thẳng, biết sử dụng công cụ và có tổ chức xã hội cao, nhưng các loài người khác cũng như vậy.

Neanderthals cũng săn được những con thú rừng lớn và sử dụng lửa trước khi loài Homo sapiens nổi lên.

Thế nhưng bây giờ chúng ta đã trở thành kẻ thống trị hành tinh, và đi xa hơn nữa, ta bắt đầu tìm kiếm và chinh phục những chân trời mới trong vũ trụ. Làm sao mà ta có thể làm được như vậy? Để tìm hiểu được điều đó, ta phải bắt đầu từ khi loài người tiến hóa. Loài người đầu tiên xuất hiện vào khoảng cách đây 2,5 triệu năm tại Đông Phi, tiến hóa từ một loài linh trưởng lớn có tên là Australopithecus. Những người đầu tiên này được biết đến với cái tên Homo rudolfensisHomo erectus, đã di cư khỏi Đông Phi tới những vùng đất hứa. Để làm quen và thích nghi với môi trường mới, giống loài này đã tiến hóa thành các dạng người khác bao gồm Homo neanderthalensis sống ở châu Âu, Homo erectus sống ở châu Á và Homo soloensis ở quần đảo Java.

Đọc thêm:  Đắc Nhân Tâm Tóm Tắt
tóm-tắt-lược-sử-loài-người
Xem sách trên Tiki Xem sách trên Fahasa  Đọc thử sách

Cho tới tận cách đây 300.000 năm, Homo sapiens(người tinh khôn) mới bắt đầu xuất hiện. Tuy mỗi loài người đều có cách thức sinh hoạt khác nhau, nhưng có những bằng chứng cho thấy loài người tiền sử cũng lai tạp.

Các nhà khoa học khi lập bản đồ gene của loài Homo neanderthalensis đã phát hiện ra rằng: có một tỉ lệ nhỏ gene của giống người này trong những người có nguồn gốc ở châu Âu ngày nay. Giả thuyết được các nhà khoa học đưa ra để lý giải cho việc này là do giao phối chéo: loài Homo sapiens đã bắt đầu giao phối với các loài người khác – đặc biệt là Homo neanderthalensis và dần hòa nhập với các loài người khác.

Giả thuyết thứ hai, Thuyết Thay thế, cho rằng nhờ vào sự vượt trội nhỏ về mặt kỹ năng và công cụ mà Homo sapiens đã đẩy những loài người khác tới tuyệt chủng – bằng cách cướp đi nguồn thức ăn hay đơn thuần là giết họ.

Có lẽ cả hai giả thuyết đều đúng một phần:  Homo sapiens đã hủy diệt những loài người khác bằng cả hai cách là tàn sát và giao phối chéo với họ.

2. Cuộc cách mạng Nhận thức: Chúng ta phải đánh đổi những gì để có được trí khôn chinh phục hành tinh

Vậy là chúng ta đã biết làm thế nào mà những giống người khác đã bị đẩy tới tuyệt chủng bởi Homo sapiens, nhưng điều gì đã mang lại cho chúng ta những ưu thế đó?

Câu trả lời nằm ở bộ não có cấu trúc vô cùng đặc biệt của loài Homo sapiens. Vào khoảng 70.000 năm về trước, bộ não con người đã có một bước nhảy vọt được gọi là Cuộc cách mạng nhận thức. Bước tiến này đã giúp loài người tiền sử tương đối tăng cường khả năng tư duy và sức mạnh của não bộ: họ phát minh ra những công cụ tinh xảo hơn và có những hình thức trao đổi hàng hóa nguyên thủy đầu tiên. Nhờ vào đó, Homo sapiens có thể tìm được nguồn thức ăn ngay cả trong những điều kiện khắc nghiệt nhất, hơn hẳn các loài người khác.

Thực tế, trong cuộc đụng độ đầu tiên giữa Sapiens và Neanderthals, Neanderthals  mới là loài chiến thắng. Cách đây khoảng 100.000 năm, khi những nhóm người Sapiens lần đầu tiên tới vùng Levant phía đông Địa Trung Hải – lãnh thổ của Neanderthals, khí hậu khắc nghiệt và dịch bệnh đã khiến họ không thể tồn tại quá lâu. Nhưng sau cuộc Cách mạng nhận thức, loài Homo sapiens đã có thể hợp tác theo nhóm và săn được những con thú lớn nhiều dinh dưỡng, tạo ra giày và quần áo ấm từ da và lông của con vật.

homo-sapiens
Ảnh: Homo Sapiens

Cuộc cách mạng về trí não này đã cho loài người hiện đại khả năng di chuyển tới gần như mọi ngóc ngách trên thế giới. Khởi nguồn từ châu Phi, họ đã dần lan ra và xâm chiếm châu Âu, châu Á và thậm chí cả Australia. Trên con đường rèn luyện kỹ năng săn bắn của mình, Homo sapiens đã để lại vô số dấu tích về nạn diệt chủng: voi ma-mút, những loài động vật có vú nhỏ hơn, các loài chim và thậm chí là cả ký sinh trùng.

Nhưng cái giá phải trả cho cuộc cách mạng này cũng không hề nhỏ. Loài Homo sapiens đã phải đánh đổi sức khỏe của mình để lấy sức mạnh trí óc – bộ não của chúng ta to ra, hoạt động nhiều hơn, nhưng ta cũng phải tốn nhiều năng lượng hơn cho việc tư duy, và cơ bắp của chúng ta teo lại. Việc đứng thẳng bằng hai chân và khéo léo bằng hai tay cũng dẫn đến chứng đau lưng và thoái hóa đốt sống cổ cho loài Sapiens. Phụ nữ thậm chí còn phải trả giá nhiều hơn. Việc đứng thẳng khiến xương chậu hẹp lại, nhưng đầu của trẻ em lại ngày càng lớn khiến việc sinh con vô cùng đau đớn và khó khăn. Vì vậy có thể nói tự nhiên đã ủng hộ con người sinh non để đảm bảo sức khỏe cho người mẹ. So với những loài động vật khác, như một con linh dương con có thể chạy nhảy sau vài giờ đồng hồ hay một con mèo con có thể săn mồi chỉ sau vài tuần tuổi, đứa bé mới ra đời rất yếu ớt và cần sự quan tâm chăm sóc của không chỉ bà mẹ (bởi vì lúc này người mẹ không có khả năng đi kiếm ăn) mà toàn bộ cả cộng đồng người sống cùng.

Đọc thêm:  Đắc Nhân Tâm Tóm Tắt

3. Ngôn ngữ của chúng ta có gì khác với tiếng hót đơn giản của loài chim?

Trước đó có thể loài người đã giao tiếp với nhau và có vốn từ vựng riêng, bằng những cách thức hết sức thô sơ và lạc hậu. Các loài vật cũng giao tiếp với nhau, kể cả loài côn trùng như con ong cái kiến. Một con khỉ có thể nói với đồng loại rằng: “Ê, sư tử!” và tất cả bọn chúng sẽ trèo tót lên cái cây. Một con vẹt có thể nhại lại tất cả những gì Albert Einstein nói cho dù nó chẳng hiểu gì cả. Cái chúng ta hơn ở loài vật không phải là thứ âm thanh chúng ta phát ra hàng ngày, cá voi và cá heo còn tạo ra được âm thanh mà ta không nghe nổi. Vậy điều gì khiến ngôn ngữ của chúng ta đặc biệt đến thế?

Câu trả lời được nhiều người đồng ý nhất là ngôn ngữ của chúng ta được dùng hết sức uyển chuyển. Chỉ với một số lượng hữu hạn các kí tự và âm thanh, chúng ta có thể tạo ra vô hạn các từ và câu, và mỗi câu đó lại có một ý nghĩa hoàn toàn khác nhau. Một con khỉ có thể nói với đồng loại rằng: “Ê, sư tử!” Nhưng một con người sẽ nói với đồng loại của cô ấy rằng: “À, sáng nay ở gần bờ sông tôi nhìn thấy một con sư tử đang lần theo dấu vết của một đàn bò rừng.” Bằng ngôn ngữ, cô ấy có thể dễ dàng mô tả chính xác địa điểm và cùng đồng loại thảo luận chiến lược để xua con sư tử và săn bò, tránh được loài động vật săn mồi nguy hiểm kia. Một ví dụ khác, bằng cách sử dụng ngôn ngữ, một người nếu tìm thấy nguồn hoa quả phong phú có thể kể cho người khác rằng nó ở đâu.

ngôn-ngữ-loài-người

Xem sách trên Tiki Xem sách trên Fahasa  Đọc thử sách

Một lí thuyết khác cho rằng sự tiến hóa của ngôn ngữ là kết quả của quá trình chia sẻ thông tin về thế giới xung quanh. Theo thuyết này, loài người là loài động vật mang tính bầy đàn, họ phải cùng nhau hợp tác để sinh tồn và sinh sản. Ngôn ngữ phát triển là do loài người ngồi buôn dưa lê với nhau. Không phải chỉ về sư tử hay bò rừng, họ nói chuyện về “anh kia cặp với chị này, anh kia đập đánh chị này hay đứa này là đứa trung thực, đứa kia là thằng Sở Khanh.” Kỹ năng giao tiếp của loài người giúp họ có thể buôn chuyện với nhau hàng giờ liền. Những thông tin quan trọng sẽ giúp các bầy Sapiens mở rộng được lãnh thổ và tạo ra những mối quan hệ hợp tác bền chặt hơn.

Qua ngôn ngữ, loài  Homo sapiens không chỉ có thể chia sẻ thông tin về thế giới vật lý; họ có thể tưởng tượng cùng nhau và trao đổi về những khái niệm trừu tượng như chúa, lịch sử và quyền con người.

Những khái niệm trên – đôi khi được gọi là huyền thoại – là sản phẩm của bộ não con người; chúng chỉ có thể xảy ra nhờ vào khả năng ngôn ngữ và là hòn đá đặt nền móng cho văn minh nhân loại. Bằng cách chia sẻ những ý tưởng về tôn giáo, nhân dạng hay tự do, cộng đồng người đã được hình thành.

Việc tạo ra văn hóa và tăng khả năng sống sót đã giúp con người phát triển về số lượng. Những người đầu tiên chỉ sống ở các bộ lạc nhỏ – với tối đa là 150 người. Nhưng nhờ vào ngôn ngữ và trí tưởng tượng, các cộng đồng đã mở rộng rất nhiều: từ làng tới thành phố; từ thành phố tới thành bang và từ thành bang tới các quốc gia hiện đại.

1 2 3 4 5Trang sau
Via
Nhện Book
Tags
Hiển Thị Thêm

Cao Minh Nguyên

Một cử nhân Luật đam mê đọc sách và cuồng viết lách. Cảm ơn bạn đã ghé thăm Blog của mình.

Để lại Bình luận

avatar
  Đăng ký  
Thông báo về
Back to top button
Close